Białorusini

Białorusini (Беларусы)
F. Skaryna • S. Połocki • M. Bahdanowicz • J. Kupała • J. Kołas
Liczebność ogółem	około 9-10 milionów
Regiony zamieszkania	Białoruś: 8 159 073 Rosja: 807 970 Ukraina: 275 800 Kazachstan: 111 926 Łotwa: 68 174 Kanada: 50 000 – 70 000 Brazylia: 45 000 – 80 000 Polska: 48 700 Litwa: 42 866
Język	język białoruski, język rosyjski
Religie	prawosławie, katolicyzm
Pokrewne grupy etniczne	Rosjanie, Ukraińcy i inne słowiańskie grupy etniczne

Białorusini (biał. беларусы, biełarusy, ros. белорусы, biełorusy) – naród wschodniosłowiański zamieszkujący głównie tereny dzisiejszej Białorusi oraz inne kraje byłego Związku Radzieckiego, przede wszystkim Rosję, Ukrainę, Kazachstan, Łotwę i Litwę. Znaczne diaspory znajdują się również w USA, Izraelu, Kanadzie, Brazylii i Polsce.

Rys historyczny

Białorusini, podobnie jak Rosjanie i Ukraińcy, należą do grupy narodów wschodniosłowiańskich. Plemiona wschodniosłowiańskie od VI wieku rozprzestrzeniały się na wielkim obszarze Europy Wschodniej. Od VI do X wieku w basenie Dźwiny, górnego Dniepru i Wołgi osiedlało się plemię Krywiczów, które podzieliło się później na dwie grupy: zachodnią i wschodnią. Obszary na północ od rzeki Prypeć były zaś obszarem zamieszkania Dregowiczów. Oba te plemiona uważane są za protoplastów dzisiejszego narodu białoruskiego, chociaż należy pamiętać, że jeszcze w X wieku nie można mówić o znacznych różnicach pomiędzy poszczególnymi plemionami wschodniosłowiańskimi, również jeśli chodzi o język, jakiego używały. Różnicowaniu narodowościowemu zacznie sprzyjał rozwój zależności feudalnych i podział Rusi Kijowskiej na poszczególne księstwa. Niektóre z nich (Połockie, Smoleńskie, Turowskie, Pińskie) uważane są przez Białorusinów za pierwsze białoruskie organizmy państwowe.

Zasięg terytorialny Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1619 na tle współczesnej mapy Europy (w tym Białorusi).
Legenda:

     Korona

     Prusy – lenno Królestwa Polskiego

     Wielkie Księstwo Litewskie

     Liwlandia – posiadłość Korony i Litwy

     Kurlandia – lenno Rzeczypospolitej

W XIII wieku ziemie zamieszkane przez przodków dzisiejszych Białorusinów, nazywane od XIV wieku Rusią Białą, stały się celem ekspansji Wielkiego Księstwa Litewskiego. Inne obszary osadnictwa Słowian wschodnich dostały się pod panowanie takich państw jak Królestwo Polskie (Galicja) czy Węgry (Ruś Zakarpacka). W nowych warunkach politycznych wzmógł się proces różnicowania języków i narodowości wschodniosłowiańskich. Historia Wielkiego Księstwa Litewskiego jest uważana za znaczącą część historii Białorusinów, albowiem to ludy ruskie stanowiły większość mieszkańców księstwa, a bezpośredni poprzednik języka białoruskiego, język starobiałoruski, był w nim językiem urzędowym. Okres XV-XVII w. uważany jest za złoty okres białoruskiej kultury.

Rozbiory Rzeczypospolitej Obojga Narodów spowodowały dostanie się Białorusinów pod panowanie Imperium Rosyjskiego. Poddawani byli oni represjom politycznym, a język białoruski tracił na znaczeniu. Odrodzenie narodowe rozpoczęło się pod koniec XIX wieku i związane było głównie z bliskimi Polsce kręgami katolickimi. W latach 1920-1930 w części białoruskiego terytorium, które weszło w skład ZSRR, prowadzona była agresywna rusyfikacja, a wielu wybitnych przedstawicieli białoruskiego narodu zostało zamordowanych lub zesłanych w głąb imperium. Na terytoriach białoruskich, które weszły w skład II RP mogły działać narodowe organizacje białoruskie, większość Białorusinów jednak pozostawała słabo uświadomioną narodowościowo i niewykształconą ludnością rolniczą, płaszczyznę swej tożsamości budującą raczej na wyznawanej religii prawosławnej.

Ogromne straty przynosi narodowi białoruskiemu II wojna światowa. Po II wojnie światowej wśród narodu białoruskiego utrwaliły się wpływy rosyjskie, również w używanym na co dzień języku. Po rozpadzie ZSRR na Białorusi na krótko doszło do prób odrodzenia narodowego, zduszonego przez wyborcze zwycięstwo prorosyjskiego Aleksandra Łukaszenki. Obecnie język rosyjski jest, obok języka białoruskiego, językiem urzędowym na Białorusi, zaś ten ostatni jest systematycznie eliminowany. Rządy Aleksandra Łukaszenki nie tylko zaniechały prób odwrócenia skutków wieloletniej rusyfikacji, ale wręcz aktywnie zwalczają język białoruski, utożsamiając go z proniepodległościową opozycją. Język białoruski jest dziś używany głównie na wsi, stolica Białorusi jest miastem całkowicie rosyjskojęzycznym, władze praktycznie wyeliminowały białoruskie szkolnictwo i prasę.

Liczebność

Udział Białorusinów w strukturze narodowościowej Republiki Białorusi jest trudny do oszacowania ze względu na daleko posunięte procesy rusyfikacyjne, którym w ostatnich latach sprzyja autorytarny reżim Aleksandra Łukaszenki. Najczęściej podawana jest liczba 8,16 mln wynikająca z danych spisu narodowego 1999. Znaczące grupy Białorusinów zamieszkują także na Ukrainie (ok. 275 tys., 2001), w Rosji (ok. 0,8 mln, 2002), Kazachstanie (110 tys., 1999), Łotwie (68 tys., 2011), Polsce (49 tys., 2002), Litwie (36 tys., 2009), Uzbekistanie (20 tys., 2000), Estonii (16 tys., 2009).

Od 60% do 70% Białorusinów deklaruje się jako wyznawcy prawosławia, 14% stanowią łacińscy katolicy.

Zobacz też

• historia Białorusi
• Wielkie Księstwo Litewskie

Linki zewnętrzne

• Strona Związku Młodzieży Białoruskiej