Niderlandy (region historyczny)
Niderlandy - historyczna nazwa nizinnych terenów u ujścia Renu, Mozy i Skaldy do Morza Północnego, z czasem rozciągnięta również na Ardeny i sąsiednie wyżyny (dzisiejsza Belgia, Holandia i Luksemburg).
Niderlandy początkowo były zamieszkane przez ludność germańsko-romańską. W I wieku n.e., pod panowaniem rzymskim, pojawiły się pierwsze miasta: Ulpia Noviomagius (dzis. Nijmegen), Trajectum (Utrecht), Lugdunum Batavorum (Lejda), Forum Hadriani (Veur, zach. Flandria) i Praetorium Agripinnae (Valkenburg)[1]. Za Karola Wielkiego Niderlandy składały się z ok. 50 okręgów zwanych hrabstwami (comitates).
Na tym terenie istniały w średniowieczu księstwa i hrabstwa wchodzące w skład Francji (Flandria) lub Niemiec (np. Brabancja, Hainaut, Liège, Holandia, Luksemburg, Geldria). Kraiki zostały połączone na przełomie XIV w. i XV w. przez książąt burgundzkich, a po ich wygaśnięciu (1477) przeszły pod panowanie Habsburgów.
Pod rządy Habsburgów Niderlandy przeszły po śmierci Marii Burgundzkiej (1457-1482), na mocy układów w Arras (1482) i Senlis (1493). Pierwszym władcą habsburskim był syn Marii - Filip Piękny (1478-1506), liczący w chwili jej śmierci zaledwie 4 lata. W jego imieniu władzę sprawował dziadek Maksymilian Habsburg, który w 1486 roku został wybrany na króla Niemiec. Opór niechętnych mu miast niderlandzkich złamał przy pomocy najemników niemieckich. Gdy w 1493 roku Maksymilian uzyskał koronę cesarską - jako Maksymilian I - Niderlandczycy postanowili przekazać władzę Filipowi. Młody król starał się zachować neutralność wobec trzech wielkich sąsiadów: Anglii, Francji i Rzeszy Niemieckiej. Wprawdzie polityka ta doprowadziła do niekorzystnego układu handlowego z Anglią (1505)i do złożenia hołdu lennego Francji z hrabstwa flandryjskiego, ale jednocześnie gwarantowała bezpieczeństwo.
W 1496 roku Filip i jego młodsza siostra Małgorzata Austriacka weszli w związki małżeńskie z dziećmi Ferdynanda Aragońskiego i Izabeli Kastylijskiej: Małgorzata poślubiła księcia don Juana, zaś Filip jego młodszą siostrę - Joannę Kastylijską. Przedwczesna śmierć następcy tronu do Juana, a następnie Izabeli I sprawiły, że Joanna została królową Kastylii. W 1504 roku Filip wraz z małżonką udali się tam, by uroczyście zainaugurować swe rządy. Ich panowanie nie trwało jednak długo - Filip zmarł już w 1506 roku, zaś Joanna została uznana za niezdolną do sprawowania władzy (wskutek obłędu) i od 1507 roku w Kastylii regencję w imieniu córki sprawował Ferdynand Aragoński. W Niderlandach zaś, w imieniu syna Filipa i Joanny, wówczas 6-letniego Karola, rządy sprawowała siostra Filipa - Małgorzata Austriacka.
Na początku 1515 roku młody Karol został uznany za pełnoletniego i wówczas przejął ster rządów w Niderlandach. Rok później, po śmierci Ferdynada Kastylijskiego, przypadł mu tron hiszpański. Po śmierci cesarza Maksymiliana I w 1519 roku, Małgorzata czyniła zabiegi o sukcesję dla swego bratanka. Ostatecznie w 1530 roku Karol, jako Karol V, został uznany cesarzem. W ten sposób, na skutek splotu wydarzeń i powiązań dynastycznych Niderlandy w I poł. XVI wieku stały się elementem największej wówczas monarchii. Po śmierci Małgorzaty Austriackiej, Karol V, wbrew jej radom, wprowadził w Niderlandach wiele reform mających na celu wzmocnienie władzy centralnej.
W 1531 roku utworzono trzy rady, zwane przybocznymi, które miały pomagać w sprawowaniu rządów:
- Rada Państwa, składająca się z przedstawicieli arystokracji, miała zajmować się sprawami politycznymi,
- Rada Prywatna, grupująca prawników otrzymała uprawnienia legislacyjne i sądownicze oraz
- Rada Finansów, która czuwała nad stanem finansów państwa.
Dążenia do centralizacji zwiążane był z dążeniem do jednoczenia ziem Niderlandów, powiększonych o Tournai, Fryzję (1523) i Utrecht (1548). Jedność zdobytych ziem potwierdził w 1548 r. sejm w Augsburgu, na którym zjednoczone Niderlandy uznano za kraj wchodzący w skład Rzeszy. Rok później ogłoszono sankcję pragmatyczną, regulującą w identyczny sposób sprawy sukcesji we wszystkich prowincjach. Tym samym trymilionowe Niderlandy (Siedemnaście Prowincji) zostały ściśle związane z Habsburgami hiszpańskimi, uzyskując niezależność zarówno od Francji, jak i cesarstwa niemieckiego. W 1555 roku Karol V abdykował, pozostawiając Niderlandy swemu synowi Filipowi II, który czuł się jednak na tych ziemiach obco.[2]
Po powstaniu i antyhiszpańskiej wojnie wyzwoleńczej (1566–1609) północna część Niderlandów uzyskała niepodległość. W 1579 prowincje północne zawarły Unię Utrechcką, a w 1581 powołały Republikę Zjednoczonych Prowincji.
Część południowa pozostała przy Hiszpanii na mocy Unii z Arras.
W 1714 południowa część Niderlandów przypadła Austrii, a w 1792 i 1795–1814 była pod władzą Francji.
W latach 1815–1830 obie części Niderlandów zostały połączone i utworzyły Królestwo Zjednoczonych Niderlandów.
W 1830, w wyniku rewolucji, od Królestwa oderwały się południowe Niderlandy (dzisiejsza Belgia), a samo królestwo straciło w nazwie "zjednoczone" i przyjęło kształt obecnej Holandii. Pierwotnie Holandia była jedną z prowincji niderlandzkich (tworzyła m.in. Republikę Zjednoczonych Prowincji). Obecnie jest podzielona na dwie prowincje: Holandię Południową i Północną.
W 1867 r. niepodległość uzyskało Wielkie Księstwo Luksemburga (które pozostawało w unii personalnej z Holandią do 1890).
Przypisy
- ↑ Jan Balicki, Maria Bogucka: Historia Holandii. Wyd. II poprawione. Wrocław: Ossolineum, 1989, s. 13. ISBN 83-04-03025-X.
- ↑ ENCYKLOPEDIA HISTORYCZNA ŚWIATA, t. VIII, wyd. Agencja Publicystyczno Wydawnicza OPRES, Kraków 2001,s.71-72
Zobacz też:
| Demonstracje przeciwko ACTA w całej Europie | ||
W wielu krajach europejskich zorganizowano w sobotę dzień akcji przeciwko ACTA - międzynarodowej umowie handlowej dotyczącej zwalczania obrotu towarami podrabianymi. Na ulice wyszły tysiące ludzi.
|
||
| Marsz kibiców. Siedem radiowozów eskortowało pięć osób | ||
Jedynie pięć osób spośród zgromadzonych pod stadionem Legii trzech tysięcy wyruszyło pod Stadion Nardowy w sobotniej demonstracji kibiców. Marsz miał stanowić protest wobec odwołania meczu o Superpuchar na Stadionie Narodowym oraz polityki rządu wobec kibiców piłkarskich.
|
||
| Zaskakujące wieści z Moskwy. Władze nie wydały zezwolenia na marsz proputinowski | ||
Władze Moskwy nie wydały zgody na wiec poparcia dla kandydującego w marcowych wyborach prezydenckich Władimira Putina, który sztab wyborczy premiera chciał zorganizować 23 lutego na Placu Maneżowym przed murami Kremla. Miało w nim uczestniczyć 200 tys. ludzi.
|
||
| Włochy huczą: Spisek na życie Benedykta XVI! Umrze w ciągu roku! Watykan: Brednie, szaleństwo... | ||
W Watykanie krążą listy o spisku na życie papieża, wysuwane są hipotezy, że Benedykt XVI umrze w ciągu roku, i dochodzi do intryg na szczytach hierarchii - pisze cała sobotnia włoska prasa. Watykan nazwał te doniesienia "bredniami" i "szaleństwem".
|
||
| PJN: "Zobowiążcie się, że odrzucicie ACTA" | ||
Paweł Kowal, prezes PJN i poseł do Parlamentu Europejskiego wysłał list do europarlamentarzystów z Polski, w którym wzywa, by zobowiązali się, że nie zagłosują w PE za umową ACTA.
|
